Jedną z form życia kulturalnego w której realizowała się bialska młodzież w okresie dwudziestolecia międzywojennego było pismo młodzieży szkolnej obu gimnazjów bialskich pt. „ Młodzież z Podlasia”.

„Młodzież z Podlasia” był miesięcznikiem bialskiej młodzieży gimnazjalnej redagowanym i wydawanym w latach 1922 – 1935 w Białej Podlaskiej przez Państwowe Gimnazjum Męskie im. Józefa Ignacego Kraszewskiego przy współpracy Państwowego Gimnazjum Żeńskiego im. Emilii Plater. Pierwszy numer tego czasopisma wydany został w 1922 roku, a pismo to miało być wyrazem życia wewnętrznego, odzwierciedleniem pracy, dążeń, celów i ideałów młodego pokolenia które to pismo redagowało.

Młodzież bialskich szkół średnich szkół publikowała w swoim piśmie własną prozę, poezję, oraz materiały regionalne i kronikarskie. Znalazły się w nim również informacje o powstałym i funkcjonującym w Gimnazjum Męskim za sprawą dyrektora dr Wacława Nartowskiego Muzeum.

Zapraszamy na wystawę, aby zobaczyć, przeczytać i przeżyć historie zapisane na kartach czasopisma.

Artykuł Biała znana i nieznana. Koło Bialczan. cz. III. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Koło Bialczan w 2007 roku koło podjęło inicjatywę budowy pomnika – ławeczki Józefa Ignacego Kraszewskiego, która obecnie znajduje się na placu Wolności. Budowa ławeczki Kraszewskiego została wsparta dzięki zorganizowanej podczas Dni Białej akcji społecznej Złotóweczka na ławeczkę. Z inicjatywą budowy drugiego już pomnika Kraszewskiego w Białej Podlaskiej wystąpił prof. Krzysztof Stępnik, absolwent Liceum Kraszewskiego z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie w 2007 roku.

Autorem pomnika – ławeczki jest rzeźbiarz Grzegorz Maślewski, wykładowca Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a jego budowie patronował komitet honorowy pod przewodnictwem ówczesnego prezydenta miasta Pana Andrzeja Czapskiego. Koszt budowy oszacowano na sumę 12 000 zł. Odlew pomnika – ławeczki J. I. Kraszewskiego został dokonany przez Piotra Piszczkiewicza w pracowni w Podłężu koło Niepołomic, a jego odsłonięcie miało miejsce podczas VIII Zjazdu Wychowanków i Absolwentów Szkół Bialskich, który odbył się w dniach 12-14 września 2008 roku.

Przypomnijmy więc postać Józefa Ignacego Kraszewskiego.

Józef Ignacy Kraszewski (ps. Bogdan Bolesławita, Kaniowa, Dr Omega, Kleofas Fakund, Pasternak, JIK) urodził się 28 lipca 1812 roku w Warszawie a dzieciństwo spędził w Romanowie będą wychowywanym przez babkę Annę Malską i prababkę Konstancję Nowowiejską. W latach 1822 – 1826 pobierał nauki w Białej Radziwiłłowskiej jako uczeń Akademii Bialskiej. Następnie uczył się w Lublinie a maturę zdał w Świsłoczy w 1828 roku. Rozpoczęte w Wilnie studia medyczne zamienił na wydział literatury.

W działalności Kraszewskiego można wyróżnić trzy kresy:

• młodzieńczy (1830-1838);
• wołyńsko – warszawski (1838-1863);
• drezdeński (od 1863).

Józef Ignacy Kraszewski zmarł w Genewie 19 marca 1887 roku, w dniu swoich imienin a jego zwłoki 18 kwietnia zostały przewiezione do Krakowa do krypty zasłużonych w kościele OO. Paulinów na Skałce i spoczęły obok Jana Długosza.

J.I. Kraszewski to autor min. ponad 223 powieści w 400 tomach, 150 nowel, sztuk scenicznych, 20 tomów prac historycznych, np. „ Biała – obrazy z życia i podróży”, T.1, 1842 Wilno.

Artykuł Biała znana i nieznana. Koło Bialczan. cz. II pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Najaktywniejszymi działaczami byli absolwenci Akademii Bialskiej mieszkający i pracujący w Warszawie i jej okolicach. Do 1939 roku siedziba Koła Bialczan mieściła się właśnie w Warszawie, a głównym celem działalności Koła była pomoc absolwentom bialskich szkół studiującym w Warszawie.

W 1934 roku przyjęto w szeregi Koła członków byłego Koła Akademików Ziemi Podlaskiej, organizacji o równie chlubnym rodowodzie, skupiającej młodzież akademicką, studiującą w Warszawie. Koło Akademików Ziemi Podlaskiej, podobnie jak Koło Bialczan, stawiało sobie za cel samopomoc koleżeńską, organizowanie życia towarzyskiego i utrzymywanie kontaktu z młodzieżą klas starszych szkół w Białej Podlaskiej, Radzyniu Podlaskim i Międzyrzecu Podlaskim.

Założycielami i pierwszymi działaczami Koła Bialczan, w 1922 roku, byli:

– Stefan Pliszczyński – pierwszy przewodniczący zarządu

– Antoni Pawłowski – sekretarz

– Ignacy Piotrowski, Józef Betley, Władysław Branicki, Wacław Łapiński, Tadeusz Michałowski, Walerian Pacewski, Stefan Raczyński i Aleksander Próchnicki- członkowie

Jednym ze śladów działalności Koła Bialczan w naszym mieście jest obecny do dzisiaj w przestrzeni miejskiej pomnik Józefa Ignacego Kraszewskiego, odsłonięty w 1928 roku podczas II Zjazdu Absolwentów.

Zastanów się, czy wiesz gdzie w przestrzeni miasta znajduje się ten pomnik? Pomocne zapewne będą informacje, które możesz zdobyć odwiedzając wystawę: „Koło Bialczan – przez stulecie”, którą można oglądać do 8 stycznia 2023 roku w oficynie zachodniej muzeum.

Artykuł Biała znana i nieznana. Koło Bialczan. cz. I. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

7 grudnia 1918 roku 4 pułk został przemianowany na 34 Pułk Piechoty i po dokonanej organizacji w dniu 31 grudnia 1918 roku jego III batalion pod dowództwem por. Jana Sokołowskiego wkroczył do Białej Podlaskiej. Cały pułk natomiast przetransportowano do naszego miasta do 14 stycznia 1919 roku.

Już od samego początku żołnierze pułku uczestniczyli w walkach, na początku z Niemcami (bój pod Kobylanami – 4/5.02.1919) a następnie w wojnie polsko – bolszewickiej. W tej właśnie wojnie odnieśli jedno ze swoich największych zwycięstw, którego rocznica stała się dorocznym świętem pułkowym – obchodzonym w Białej Podlaskiej także obecnie.

8 maja 1920 roku w czasie wojny polsko – bolszewickiej w ramach polskiej ofensywy na Ukrainie miały miejsce zwycięskie działania wojenne żołnierzy 34 Pułku Piechoty, których celem było osiągnięcie linii Dniepru. Cel ten został osiągnięty – zdobyto miasto Rzeczycę i most kolejowy na Dnieprze, które zabezpieczono i utrzymano. Major Jerzy Narbut – Łuczyński za obronę Rzeczycy został mianowany pułkownikiem a wspominając ten czas pisał: „… okres walk nad Dnieprem w rejonie Rzeczycy miał znaczenie dla konsolidacji 34 pp. i stanowił najradośniejszy rozdział jego historii”. Zwycięstwo to stało się świętem pułkowym obchodzonym szczególnie uroczyście i podniośle w okresie XX – lecia międzywojennego z udziałem mieszkańców miasta, władz i gości.

Wyjątkowa rocznica święta pułkowego odbyła się 8 maja 1933 roku, kiedy odsłonięto pomnik ku czci żołnierzy 34 Pułku Piechoty poległych na polu chwały w walkach 1918-1920. Pomnik ten znajduje się w naszym mieście do dnia dzisiejszego przy ul. Warszawskiej.

Zapraszamy do odwiedzenia wystawy stałej: ”Historia miasta w latach 1795 – 1938” w budynku głównym muzeum, na której można poznać historię 34 Pułku Piechoty, oraz wystawy plenerowej:” 34 Pułk Piechoty w Białej Podlaskiej 1918-1939”.

Artykuł 8 maja – Święto 34 Pułku Piechoty pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Święta Wielkanocne poprzedza Niedziela Palmowa, zwana w tradycji ludowej Kwietną lub Wierzbną. Tego dnia święcone są palmy wykonane z gałązek wierzby, leszczyny ozdobione barwinkiem, bukszpanem. Poświęcona palma w wierzeniach ludowych posiadała magiczną, wróżebną i leczniczą moc. Była symbolem płodności, urodzaju, strzegła domostwa przed ogniem i piorunami. Bazie z poświęconej palmy dodawano do ziarna siewnego i do ziemniaków przygotowanych do sadzenia. Wierzono również, że połkniecie kotka wierzbowego przynosi zdrowie i zapobiega bólom gardła. Poświęconymi palmami po powrocie do domu mieszkańcy uderzali się po plecach, aby zapewnić zdrowie i bogactwo. Mówiono wtedy: „Palma bije, nie ja bije. Bądź zdrów”; „Wierzba bije, nie ja biję, niech(tutaj podawano imię osoby „palmowanej”) sto lat żyje”.

Wielki Tydzień rozpoczynał się od Niedzieli Palmowej i poświęcony był przygotowaniom przedświątecznym oraz modlitwom. W tym czasie robiono porządki w obejściu i chacie-bielono ściany, myto okna, odkurzano obrazy, szorowano podłogi. W największej izbie wieszano u sufitu nowego pająka, którego wykonywano w zimowe wieczory. W wielu wsiach obowiązywał w tym czasie także zakaz tłuczenia zboża w stępie, mielenia w żarnach, tkania na warsztacie.

Wielki Czwartek to dzień, w którym wspominano obrzędy Wieczernika. Od Wielkiego Czwartku do Wielkiej Soboty w kościele na znak żałoby milkły dzwony. Chłopcy biegali koło kościoła, a także po wsiach z drewnianymi kołatkami-terkotkami i w ten sposób odstraszali wszelkie złe duchy.

Wielki Piątek był dniem żałoby. W tym dniu głównym elementem liturgii jest adoracja krzyża, która kończy się uroczystym przeniesieniem Najświętszego Sakramentu z Ciemnicy do Grobu Pańskiego. Dawniej mieszkańcy wsi, na znak żałoby, zatrzymywali zegary, zasłaniali lustra. Tego dnia przed wschodem słońca chodzono obmywać się do rzek, stawów co miało chronić przed tworzeniem się wrzodów.

Wielka Sobota była dniem przygotowywania się do uroczystości Zmartwychwstania. Najważniejszym elementem liturgii w tym dniu było poświęcenie ognia, wody. Wody używano do święcenia ludzi, zwierząt i mieszkania dla uchronienia od złych duchów i nieszczęść losowych.

Poświęconą wodę wlewano do studni, żeby woda w niej była zdrowa i żeby robaków nie było, używano jej też np. do święcenia ziarna przed siewem, kropienia bydła w dniu wypędzania pierwszy raz na wiosenny wypas, do kropienia młodej pary przy błogosławieństwie oraz kiedy ksiądz przychodził po kolędzie lub do chorego, jak i do poświęcania zwłok. Poświęcony ogień towarzyszył człowiekowi w postaci zapalonej gromnicy przy odchodzeniu ze świata.

W Wielką Sobotę święcono pokarmy, tzw. święconkę. Dawniej gospodynie w króbkach, siewnicach zanosiły do święcenia wszystko, co przygotowały na święta: bochen chleba, bułkę pszenną, kiełbasę. Pokarmy świecono w kościele lub chałupie najbogatszego gospodarza, często pod przydrożnym krzyżem.

Z poświęconymi potrawami wiązało się wiele praktyk magicznych, np. skorupki z poświęconych jajek wyrzucano w rozsadę kapusty, w celu ochrony przed liszkami, czy podkładano kurom do gniazd, aby się dobrze niosły. Święconą sól sypano do studni aby woda była zawsze czysta i dobra. W Wielką Sobotę należało też rozpocząć jakąś pracę na roli co wróżyło urodzaj plonów.

Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego czyli Wielkanoc obchodzona jest od II wieku jako pamiątka śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Rozpoczyna ją mszą zwana rezurekcyjną połączona z uroczystą procesją. Dawniej wracając z rezurekcji gospodarze ścigali się wozami lub starali się przyjść do domu przed innymi mieszkańcami wsi, bowiem tego, który wrócił pierwszy do domu, miało spotkać szczęście, powodzenie i urodzaj.

W Poniedziałek Wielkanocny oblewano się wodą. Zwyczaj ten nazywano śmigusem, dyngusem lub lanym poniedziałkiem. Zygmunt Gloger pisze, że nazwa śmigus-dyngus jest spolszczeniem niemieckiego słowa dunn gass, znaczącego polewkę wodnistą, chlust wody. Istnieje też koncepcja która wywodzi tę nazwę od słowa dingen – wykupywać się, szacować, dawano bowiem wykup żakom i chłopcom wiejskim, aby nie oblali wodą. Śmigus zaś powstał ze słowa schmackostern, gdyż przy oblewaniu wodą w łóżku, śmigano oblewanego palmą lub prętem. Tego dnia smagano się również jałowcowymi gałązkami, ciernistymi łodygami, wierzbowymi albo brzozowymi witkami. Najczęściej smagano dziewczyny, dopóki nie złożyły okupu. Z czasem zwyczaje te połączono i nadano wspólną nazwę śmigus-dyngus.

Oblewała się przeważnie młodzież, zwykle wiadrami drewnianymi i sikawkami wykonanymi z drewna czarnego bzu. Czasem schwytane dziewczęta wrzucano do rzeki lub stawu. Oblanie wodą dla dziewczyny oznaczało, że podoba się chłopcom. Oblane wodą dziewczęta dawniej obdarowywały polewających je chłopców pisankami, odwdzięczając się w ten sposób za zainteresowanie ich osobą.

W Wielkanoc powszechna była także zabawa w wybitki-walatki. Gra ta polegała na tym, że jej uczestnicy uderzali się wzajemnie czubkami pisanek a wygrywał ten, u którego pisanka pozostała cała.

Nieodłącznym elementem i symbolem Świąt Wielkanocnych były i są pisanki. Dawano je w prezencie gościom od gospodarzy a chrzestne matki wręczały po dwie lub cztery pisanki swoim chrześniakom. Poświęcona pisanka w wierzeniach ludowych odgrywała bardzo ważną rolę, przechowywana w domu przez cały rok chroniła od nieszczęść, była symbolem pomyślności i urodzaju.

Symbole Świąt Wielkanocnych:

Palma-święcona w Niedzielę Wielkanocną zwaną Kwietną albo Wierzbną, która rozpoczyna Wielki Tydzień. Wykonywana zwykle z gałązek wierzbowych i trzciny wodnej, ozdobiona barwinkiem, bukszpanem, według wierzeń ludowych ma magiczną, leczniczą moc. Jest symbolem urodzaju i strzeże przed chorobą i złem.

Pisanka-czyli jajko będące symbolem życia. Wielobarwne o bogatej ornamentyce, wykonane najczęściej techniką batikową lub wyskrobywane. Sprawiające wiele radości dzieciom, które bawią się nimi grając w „wybitki”.

Święconka–zwana święconym czyli potrawy święcone w Wielką Sobotę, które spożywa się podczas Śniadania Wielkanocnego. Są to: chleb, kiełbasa, masło, sól, chrzan, pieprz.

Artykuł Biała znana i nieznana. Wielkanoc w kulturze ludowej. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Wytwórnia Samolotów w Białej Podlaskiej powstała z inicjatywy inż. Witolda Rumbowicza, Stanisława Rosenwertha, właściciela ziemskiego z Cieleśnicy oraz profesorów Antoniego Ponikowskiego, dyrektora Politechniki Warszawskiej i Czesława Witoszyńskiego, twórcy polskiej aerodynamiki.

Prezesem spółki, która 27 listopada 1923 roku została wciągnięta do rejestru Handlowego Warszawskiego Sądu Okręgowego został Stanisław Rosenwerth.

Na teren powstałej fabryki przeznaczone zostały budynki w dzielnicy Wola za stacją kolejową, to tutaj znajdowało się dawne lotnisko wojskowe a teren wytwórni obejmował aż 35 hektarów.

Budowę fabryki rozpoczęto 2 maja 1924 roku, aby już 5 września tego roku przystąpić do produkcji. Pierwszy Potez XV 172 wzniósł się w powietrze na terenie lotniska przyfabrycznego w lipcu 1925 roku.

W roku 1926 Podlaska Wytwórnia Samolotów reklamowała się jako zakład produkujący płatowce wojskowe, transportowe, oraz sportowe. A pierwszym samolotem własnej konstrukcji był dwumiejscowy samolot wojskowy PWS-1, na którym pierwszy lot wykonał fabryczny pilot oblatywacz Franciszek Rutkowski.

Podlaska Wytwórnia Samolotów produkowała płatowce wojskowe, transportowe, sportowe. Pierwszym samolotem własnej konstrukcji był dwumiejscowy samolot wojskowy PWS – 1, na którym pierwszy lot wykonał fabryczny pilot oblatywacz Franciszek Rutkowski. Jego dokumentację wykonał zespół pod dowództwem inżyniera mechanika Stanisława Cywińskiego. Pod koniec 1932 roku władze państwowe przejęły Państwową Wytwórnię Samochodów jako zakład związany z obronnością kraju i włączyły do Koncernu Państwowych Zakładów Lotniczych. Wiosną 1939 roku rozpoczęła się modernizacja PWS, czyli zmiana technologii. Dotąd samoloty były konstrukcji drewnianej i mieszanej a teraz przygotowywano się do produkcji metalowej. Zakupiono nawet nowe maszyny i urządzenia. Fabryka posiadała na swoim terenie, obszar aż 35 ha własną elektrownię, laboratorium mechaniczne i fotograficzne, bocznicę kolejową, lotnisko przyfabryczne, budynki administracyjne. PWS miała też własny tunel aerodynamiczny. Przy fabryce działał też hotel, biblioteka, zakładowe kasyno, korty tenisowe. Powołano również do życia: Straż Pożarną przy której działała orkiestra, Koło Związku Zawodowego Pracowników Lotnictwa. W latach 30-ych podjęta została budowa osiedla dla pracowników PWS, powołano również 3-letnie Gimnazjum Mechaniczne, działał też Klub Sportowy „Lot”. 20 listopada 1926 roku PWS odwiedził prezydent prof. Ignacy Mościcki w towarzystwie szefa lotnictwa wojskowego gen. brygady Ludomiła Antoniego Rayskiego.

Podlaska Wytwórnia Samolotów została zbombardowana 1 września 1939 roku.

Artykuł Biała znana i nieznana. Podlaska Wytwórnia Samolotów. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Powstanie styczniowe 1863-1864 to polskie powstanie narodowe przeciwko Imperium Rosyjskiemu, które wybuchło 22 stycznia 1863 w Królestwie Polskim i 1 lutego 1863 na Litwie.

Powstanie trwało do jesieni 1864 a zasięgiem swoim objęło ziemie zaboru rosyjskiego, Królestwa Polskiego oraz ziemie zabrane. Miało ono charakter wojny partyzanckiej, w której stoczono około 1200 bitew i potyczek.

Mimo początkowych sukcesów zakończyło się klęską powstańców, z których kilkadziesiąt tysięcy zostało zabitych w walkach, ok. tysiąca stracono, a 38 tysięcy zesłano na katorgę lub Syberię.

To właśnie na ziemiach Południowego Podlasia odbyły się jedne z najważniejszych bitw powstańczych: pod Białką-1.02, Woskrzenicami-17.02, Sycyną-21.02, Wólką Plebańską, Sławatyczami-11.07, Rossoszem-17.11. Wybitnymi przywódcami Powstania Styczniowego byli tutaj: ksiądz Stanisław Brzóska – generał i naczelny kapelan powstania, Roman Rogiński – zesłaniec syberyjski, jeden z dowódców powstania, Aleksander Szaniawski – naczelnik wojskowy powiatu bialskiego.

W zbiorach muzeum znajdują się pamiątki po Romanie Rogińskim, są to m. in. jego świadectwo szkolne jako ucznia 3-ej klasy Szkoły Powiatowej w Białej Podlaskiej w roku szkolnym 1854/1855, czy List pochwalny wydany przez Szkołę Powiatową w Białej dla Romana Rogińskiego, ucznia trzeciej klasy za wzorowe posłuszeństwo i pracowitość w czasie nauki.

Pamiątki te można oglądać na wystawie stałej: „Historia miasta w latach 1795-1938” w budynku głównym.

Artykuł Powstanie styczniowe. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Foto: MPP; Szkoła Podstawowa w Sławacinku; Niepubliczne Przedszkole Fiku-Miku Biała Podlaska

Zadanie edukacyjne:

Artykuł Muzeum i jego zbiory. Czyli pierwsza wizyta w muzeum. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Prof. Stanisław Baj w latach 1968–1972 uczył się w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Zamościu, w latach 1972–1978 studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowniach profesora Byliny, Sienickiego i Ludwika Maciąga u którego właśnie ukończył dyplom z wyróżnieniem.

Prof. Baj uprawia malarstwo i rysunek a jego zainteresowania malarskie koncentrują się wokół wsi podlaskiej i jej mieszkańców, tworzy przepiękne portrety polskich chłopów, ujmuje zwłaszcza cykl prac poświęconych matce, maluje nostalgiczne pejzaże nadbużańskie w których świetnie operuje światłem i kolorem.

Prof. Stanisław Baj jest Honorowym Obywatela Białej Podlaskiej, który to tytuł został mu nadany w czasie uroczystej sesji rady miejskiej 29 września 2016.

W budynku głównym Muzeum Południowego Podlasia do 31 sierpnia br. można oglądać przejmujący cykl prac poświęconych matce profesora Stanisława Baja.

W ramach dzisiejszego zadania edukacyjnego zapraszamy do odwiedzenia tej właśnie wystawy wspólnie z mamą i wysłania do nas, na profil fb muzeum, fotografii z tej wizyty.

Artykuł Profesor Stanisław Baj pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.

Bazyli Albiczuk (1909–1995) urodził się i wychował w miejscowości Dąbrowica Mała niedaleko Białej Podlaskiej. Prawie całe swoje życie związany był z wsią i jej urokami. Już od dzieciństwa zachwycał się zielenią traw i świeżych liści, kwiatami, ptakami i ich śpiewem. W wieku sześciu lat rysował już na podłodze węglem z pieca a kiedy miał dziesięć poszedł do szkoły, ale ukończył tylko szkołę powszechną. W szkole, gdzie nauka dawała mu wiele radościołówkiem i kredkami rysował to co zachwycało go w naturze: ptaki, kwiaty, niebo …. Wtedy już jego talent został doceniony, otrzymał nagrodę książkową. Edukacji jednak nie kontynuował, ponieważ wrócił do pracy w rodzinnym gospodarstwie. Pasji, która się w nim rodziła mimo to nie porzucił a potrzebę kontaktu ze sztuką rozwijał poprzez rzeźbienie, malowanie, grę na skrzypkach. Bazyli Albiczuk kochał naturę i był nią zauroczony, stał się jej wiernym obserwatorem, co pozwoliło mu przenieść jej piękno na płótno i w ten sposób dzielić się swoją miłością do natury z wszystkimi którzy podzielali i rozumieli jego pasję…

Zapraszamy do Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej na stałą wystawę: „Ogrody. Twórczość Bazylego Albiczuka” poświęconą życiu i twórczości tego genialnego artysty i do podziwiania piękna jego prac. Wystawę można oglądać w budynku głównym muzeum.

Zadanie edukacyjne:

Artykuł Świat ogrodów i pejzaży w obrazach Bazylego Albiczuka. pochodzi z serwisu Muzeum Południowego Podlasia.