Muzeum Południowego Podlasia


REZYDENCJA MAGNACKA RADZIWIŁŁÓW w Białej, wzorowana w dużej mierze na wcześniejszym zespole zamkowym w Nieświeżu, była jedną z najwybitniejszych realizacji architektonicznych XVII wieku na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Interesującym obiektem bialskiego zespołu był pałac (1622-1630), wielokrotnie naśladowany przy budowie innych rezydencji. Całość założenia powstająca przez ponad sto lat (1622-1736) składała się z pałacu (rozebranego jako ruina w 1883 roku), kaplicy pałacowej z 1628 roku, trzech oficyn ujmujących jeden z największych dziedzińców pałacowych Rzeczypospolitej Obojga Narodów, wieży, bramy wjazdowej oraz otaczających cały zespół ziemnych obwarowań obronnych systemu staroholenderskiego.

BRAMA barokowa, wzniesiona w latch 1699-1702, prawdopodobnie przez architekta Józefata Jeziornickiego, wzorowana na łuku tryumfalnym Konstantyna Wielkiego w Rzymie, była wizytówką całego zespołu pałacowego w Białej. Brama ma bogaty, piękny wystrój rzeźbiarski gloryfikujacy ród Radziwiłłów. Na jej szczycie (lub przed nią) stała niegdyś Figura Najświetszej Marii Panny Immaculaty, znajdująca się obecnie po drugiej stronie ulicy, przed wejściem do budynku Starego Szpitala.

SZYJA (rękaw) barokowa (1699-1701), odbudowana w latach 20-tych XX wieku łączy bramę z wieżą. Parterowa, murowana z cegły, otynkowana, przesklepiona kolebką, nakryta dachem dwuspadowym. W przeszłości pełniła funkcję łącznika komunikacyjnego pomiędzy bramą i wieżą, przejazd przez ciemny tunel szyi i widok umieszczonego u jej wylotu budynku pałacu, musiał wzbudzać respekt przed potęgą rodu Radziwiłłów.

WIEŻA BAROKOWA, wzniesiona przez Józefata Jeziornickiego w latach 1699-1701, rzutowana na planie kwadratu, ujęta od dołu piętrową zabudową, murowana z cegły, otynkowana, sześciokondygnacyjna, zwieńczona barokowym hełmem na galorecie, w której niegdyś znajdował się punkt obserwacyjny. Na wieży od strony pałacu umieszczony był zegar. W przeszłości wieża pełniła rolę strażnicy i więzienia.

KAPLICA PAŁACOWA ufundowana w 1629 roku przez Teklę z Wołłowiczów, pierwszą żonę Ludwika Aleksandra Radziwiłła. Ten niewielki obiekt, (obecnie najstarszy w istniejącym zespole) znajdował się niegdyś w pobliżu pałacu. Jest rzutowany na planie prostokąta, murowany z cegły, tynkowany, nakryty dachem dwuspadowym z trójkątnymi szczytami w których znajduje się triada płytkich wnęk zamkniętych łukiem półkolistym. Naroża i partie międzyokienne ścian wzmacniają zapóźnione późnogotyckie szkarpy.