Muzeum Południowego Podlasia

Całe życie maluję swój pamiętnik. Moja wrażliwość zawsze zmuszała mnie do malarstwa, które sięga po nastrój chwili.”

L. Maciąg

/Kraków 1920 – Gulczewo 2007/

 

Tu się wszystko zaczęło…

 

W tym roku obchodzimy 100. rocznicę urodzin profesora Ludwika Maciąga, niezwykłego artysty W 2004 r. uhonorowanego Bialską Nagrodą Kultury im. Anny Sanguszkowej za całokształt twórczości artystycznej i doniosły wkład w dorobek polskiej sztuki oraz utrwalanie i popularyzowanie w świecie urody polskich koni i podlaskiego pejzażu. Z racji przypadającej 13 lipca wyjątkowej okazji, jaką jest okrągła rocznica urodzin tego Twórcy, władze naszego Miasta postanowiły przypomnieć jego zasługi i przyjęły stanowisko mające na celu upamiętnienie ścisłych powiązań Profesora z naszym regionem, jego zasług i osiągnięć. W realizację zamierzeń zaangażowały się instytucje kultury i środowisko artystów, którym bliska jest postać Artysty.
Pierwsza znacząca wystawa twórczości Ludwika Maciąga zorganizowana została w Białej Podlaskiej w 1972 r. w przestrzeni wystawienniczej „Pod wieżą”, obecnie budynku głównym MPP. Kolejna i ostatnia za życia Artysty miała miejsce 35 lat później – w 2007 r. Ta retrospektywna ekspozycja, obejmująca prace olejne, akwarele, rzeźby, projekty znaczków i gobeliny, była jednocześnie ostatnią, na której gościł sam Autor. Ludwik Maciąg zmarł bowiem w swoim domu w Gulczewie koło Wyszkowa 7 sierpnia 2007 r. Spoczął na cmentarzu w Wesołej.
W zbiorach Muzeum Południowego Podlasia znajduje się obecnie około 30 prac Profesora – akwarelowych pejzaży i obrazów olejnych przedstawiających biegi św. Huberta, masztalerzy, sceny z czasów partyzantki. Unikatowym eksponatem jest „Szkicownik”, przekazany jako dar przez samego Ludwika Maciąga. Można w nim znaleźć jego wczesne prace – akwarele i rysunki, powstałe pod koniec w latach 30. XX w. oraz w okresie wojny i okupacji, świadczące o ogromnym talencie młodego Twórcy. Pomimo widocznej już wówczas fascynacji siłą i urodą koni, w szkicowniku nie brakuje licznych studiów pejzażu czy portretów.
W ramach tegorocznych obchodów Muzeum Południowego Podlasia podjęło się organizacji specjalnej wystawy poświęconej twórczości Ludwika Maciąga, podkreślającej wkład całej trójki uzdolnionych artystycznie braci w walki wyzwoleńcze na wielu frontach II wojny światowej. Trwałym śladem tegorocznych działań będzie inspirowany twórczością Artysty mural. Wykonają go na ścianie II LO im. E. Plater w Białej Podlaskiej oraz na ścianie budynku Gminnego Ośrodka Kultury w Janowie Podlaskim studenci warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, która jest jednym z fundatorów prac. Inicjatorem tych działań jest prof. Stanisław Baj, uczeń, asystent i przyjaciel Artysty. Wśród studentów macierzystej uczelni Profesora ogłoszony został także konkurs na komiks dotyczący jego postaci. Wyjątkową pamiątką tego czasu będzie na pewno karta pocztowa i pocztówka z reprodukcjami prac Ludwika Maciąga, których wydanie planowane jest przez Pocztę Polską. Wszystko to, by postać cenionego artysty i pedagoga na trwałe zapisała się w naszej pamięci.
Ludwik Maciąg – znawca i wielki miłośnik koni, żołnierz kawalerii walczący o niepodległość Ojczyzny, wykładowca i dziekan warszawskiej ASP, wybitny malarz wymykający się wszelkim próbom zaszufladkowania. Kojarzony przede wszystkim z malarstwem olejnym przedstawiającym konie, sceny batalistyczne, wyścigi, biegi św. Huberta, kadry z codziennego życia stadnin, portrety, pejzaż, zwłaszcza ten rodzimy. Znakomity ilustrator książek, autor plakatów, grafik, twórca gobelinów, rzeźb, projektant znaczków pocztowych, a nawet sylwetek samochodów dla żerańskiej Fabryki Samochodów Osobowych. Przez tych, którzy mieli szansę poznać go osobiście, wspominany jako człowiek ciepły i wrażliwy, o ogromnym poczuciu humoru, a przy tym niespotykanej twardości i sile charakteru. Świadomy własnej wartości, wierny wpajanym od dziecka ideałom i niepokorny duchem. Urodzony w Krakowie, dziś wymieniany wśród najwybitniejszych bialczan, bo to właśnie w tym mieście kształtowała się jego wrażliwość i rodziła największa pasja.
Na świat przyszedł 13 lipca 1920 r. w Krakowie jako trzeci syn Michała Maciąga, artylerzysty armii austro-węgierskiej i Chorwatki, Rozalii Dokič. Do Białej Podlaskiej rodzina sprowadziła się, kiedy Ludwik miał 2 lata. Zamieszkali w koszarach 9 Pułku Artylerii Lekkiej, który stacjonował wówczas w naszym mieście, gdzie jego ojciec służył jako oficer. Spędzone w rytmie dźwięków sygnałówek wojskowych dzieciństwo nie pozostało bez wpływu na późniejszą twórczość artysty, który pierwsze próby malarskie miał podejmować już jako 14-letni chłopiec, wykonując własne ilustracje do „Potopu” czy „Panoramę bitwy pod Kircholmem”. Od najmłodszych lat uwidacznia się zamiłowanie wrażliwego chłopca do tematyki związanej z wojskiem, uzbrojeniem, a nade wszystko końmi.
Z Białą Podlaską związane są też wczesne lata nauki młodego Ludwika. Najpierw w męskim Gimnazjum, a potem w Liceum im. J.I. Kraszewskiego, gdzie poznał, często później przez niego wspominanego, dyrektora i wychowawcę Stanisława Damrosza. Maturę zdał w czerwcu 1939 r., planując artystyczne studia na ASP. Jego plany przekreślił wybuch II wojny światowej.
19-letni wówczas Maciąg, zbyt młody, by walczyć w kampanii wrześniowej, dzięki najstarszemu bratu nawiązuje pierwsze konspiracyjne kontakty i organizuje w mieście ruch oporu. W 1942 r. rozpoczyna konspiracyjną podchorążówkę, którą kończy dwa lata później i jako „Sas” (pseudonim przejęty po Józefie, który zginął w 1943 r. w Serbii) otrzymuje przydział do zwiadu konnego oddziału partyzanckiego dowodzonego przez Stefana Wyrzykowskiego „Zenona” (właściwa pełna nazwa brzmiała później – Oddział Partyzancki 34 Pułku Piechoty 9 Podlaskiej Dywizji AK).
Jako żołnierz AK tuż po wojnie, nie chcąc podzielić losu współtowarzyszy broni, ukrywa się przed NKWD. Schronienie znajduje w Janowie Podlaskim, gdzie ówczesny dyrektor stadniny zatrudnia go jako masztalerza i leśniczego.
W 1945 r. udaje mu się też podjąć studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, skąd decyduje się przenieść do Warszawy. Malarstwa i rysunku uczy się tam pod kierunkiem prof. Tadeusza Kulisiewicza, rysownika i grafika (później zostaje jego asystentem) i Michała Byliny – szwoleżera rannego we wrześniu 1939 r., artysty podejmującego głównie tematy historyczne i batalistyczne z dziejów oręża polskiego, ilustratora książek. I choć w tamtym czasie L. Maciąg konsekwentnie maluje konie, a więc uprawia „podlejszy gatunek sztuki” oraz sceny batalistyczne i pejzaż, czyli tematykę „niepoważną” i „ideologicznie niezgodną”, nie przeszkadza mu to w objęciu katedry w charakterze profesora zwyczajnego, a w latach 1969-1972 funkcji dziekana Wydziału Malarstwa warszawskiej ASP.
Za wybitne zasługi dla kultury polskiej oraz za osiągnięcia w pracy artystycznej Profesor został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta Polski Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Swoje prace prezentował na wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i poza jej granicami. W naszym regionie, poza naszym Muzeum, można je zobaczyć również m.in. w Stadninie Koni Arabskich w Janowie Podlaskim i kaplicy Zjawienia Obrazu Matki Boskiej Leśniańskiej przy Sanktuarium MBL w Leśnej Podlaskiej. W kaplicy tej znajdują się cztery obrazy dużego formatu, które powstały dzięki staraniom paulina i historyka sztuki, o. Eustachego Rakoczego. Liczne prace artysty znajdują się także w kolekcjach muzealnych i prywatnych na całym świecie.
Wkrótce znów będziemy mogli spotkać się w Muzeum z Profesorem i jego twórczością. Proponujemy Państwu na początek wspólną wędrówkę jego śladami. Nie bez znaczenia są przecież czasy i miejsca, w których przyszło mu żyć, oraz ludzie, których spotykał na swojej drodze. O tym, co i w jaki sposób stało się jego wielką pasją oraz czego dokonał, dowiecie się, śledząc co środę na FB nasz nowy cykl zatytułowany „Ludwik Maciąg. Historia pewnego chłopca”. Pierwsze spotkanie już w najbliższą środę, 3 czerwca.

* Informacje zaczerpnięto m.in. z opracowań albumowych, katalogów wystaw, artykułów: „Ludwik Maciąg. Wystawa Malarstwa i Grafiki w MPP w Białej Podlaskiej, 1972/73; „Ludwik Maciąg. Malarstwo”, 1994 r.; „Ludwik Maciąg. Malarstwo”, Poznań 2003 r.; „Ludwik Maciąg”, Warszawa 2008 r.; E. Bagłaj, „Koń, który nie śpi”, polskiearaby.com, „Szpital dla koni”, www.szpitalkoni.blogspot.com